8 januari 2026
Om inzicht te geven in waar de juristen in het jaar 2025 aan hebben gewerkt, hieronder een beknopt overzicht van de onderwerpen die in de zienswijze (117 + 30 pagina’s totaal) zijn behandeld:
- Hoe besluiten tot stand zijn gekomen
(volgorde van ambitie, onderbouwing en besluitvorming) - Wie waarover mag beslissen
(rol van Provinciale Staten en bevoegdheden van Gedeputeerde Staten) - Wanneer en hoe bewoners zijn betrokken
(participatie: timing, openheid en invloed) - Of alternatieven echt zijn onderzocht
(locaties, fasering en andere routes binnen de energieopgave) - Wat de gevolgen zijn voor natuur en landschap
(open polders, weidevogels, cumulatie van effecten) - Wat dit betekent voor gezondheid en leefomgeving
(geluid, slaap, stress en onzekerheden) - Hoe belangen zijn afgewogen
(evenredigheid en verdeling van lasten) - Waarom compensatie juridisch niet vanzelfsprekend is
(eerst voorkomen, dan pas – als uiterste – compenseren) - Hoe Europees recht hierin doorwerkt
(natuur-, milieu- en proportionaliteitsregels) - Wat dit betekent voor latere besluitvorming
(voorbereiding op toetsing door de rechter)
De zienswijze: waarom zo uitgebreid?
De zienswijze is bewust uitgebreid en zorgvuldig opgesteld. Om alle relevante onderdelen van het besluitvormingsproces te toetsen.
Deze breedte is nodig om het besluitvormingsproces in zijn geheel toetsbaar te maken.
De zienswijze is opgesteld met het oog op een eventuele exceptieve toetsing in een later stadium. Dat betekent kort gezegd: wanneer een concreet besluit wordt genomen, kan de rechter toetsen of het onderliggende beleid waarop dat besluit is gebaseerd wel rechtmatig tot stand is gekomen.
In gewone taal komt het hierop neer: mag een vergunning worden afgegeven op basis van dit omgevingsplan of deze omgevingsverordening? En is dat plan of die verordening wel op de juiste manier tot stand gekomen? Als dat niet zo is als het proces niet zorgvuldig, niet transparant of niet volgens de regels is verlopen dan mag een vergunning daarop ook niet worden gebaseerd. Dat is precies waarom het zo belangrijk is om nú kritisch te kijken naar hoe deze plannen zijn gemaakt.
Daarvoor is het essentieel dat die bezwaren nu al zorgvuldig en volledig zijn ingebracht. Wat nu niet wordt benoemd, kan later vaak niet meer worden aangevoerd.
Aanvullend Woo-onderzoek: inzicht in de beleidskeuze
Naast de zienswijze is een Woo-verzoek ingediend om inzicht te krijgen in de interne besluitvorming.
Uit de ontvangen documenten blijkt onder meer dat:
- de energie-ambitie in een vroeg stadium beleidsmatig is vastgelegd;
- vervolgens is gezocht naar een onderbouwing en uitvoeringsroute voor die ambitie;
- daarbij niet is uitgegaan van het vermijden van aantasting, maar dat compensatiemaatregelen vanaf het begin zijn meegenomen als onderdeel van de aanpak.
Dit wijst erop dat geen sprake is geweest van een open, verkennend proces waarin eerst is onderzocht óf en waar grootschalige windenergie ruimtelijk en milieukundig aanvaardbaar is. In plaats daarvan is gewerkt vanuit een vooraf gekozen RES-ambitie, waarbij compensatie een legitimerende rol heeft gekregen om die beleidskeuze uitvoerbaar te maken. Deze informatie is gebruikt om de zienswijze aanvullend en procesmatig te onderbouwen.
Bevoegdheidsvraag bij de bestuursrechter
Tot slot is een bevoegdheidsvraag voorgelegd aan de bestuursrechter. Daarbij is aan de rechter gevraagd om te beoordelen:
- of Gedeputeerde Staten in dit stadium bevoegd waren en zijn om deze stappen te zetten,
- of dat hiervoor eerst een expliciet besluit van Provinciale Staten nodig is.
Dit proces loopt nog.
Waarom dit alles samenhangt
De zienswijze, het Woo-onderzoek en het beroepschrift vormen samen één geheel:
ze zijn erop gericht om te waarborgen dat besluiten over onze leefomgeving zorgvuldig, transparant en binnen de juiste bevoegdheden worden genomen
Het Woo-onderzoek bevestigt daarmee dat niet een zorgvuldig afgewogen RES-ambitie het vertrekpunt vormde, maar een beleidsmatig vastgestelde ambitie waarvoor achteraf een onderbouwing en compensatiekader is gezocht.
Medische onderbouwing: zelfstandig en aanvullend
Parallel aan de juridische zienswijze heeft een team van artsen een zelfstandige medische zienswijze opgesteld van circa 35 pagina’s. Het team van artsen staat in nauw contact met ons juridische team.
Deze medische zienswijze ondersteunt en verdiept de juridische zienswijze.
De medische onderbouwing laat zien waarom een redelijke belangenafweging niet kan worden gemaakt wanneer provincie en gemeente zich uitsluitend baseren op het RIVM als bron. Daarbij is gebruikgemaakt van recente wetenschappelijke inzichten over de effecten die windturbines kunnen hebben op de gezondheid. Deze zienswijze is bedoeld om het besluitvormingsproces te voorzien van een vollediger en actueler medisch kader.
Alles wat het afgelopen jaar is gedaan, de zienswijze, de medische onderbouwing, het Woo-onderzoek en het beroep, heeft één doel: ervoor zorgen dat besluiten over onze leefomgeving zorgvuldig, transparant en op basis van een open afweging worden genomen. Dat is geen vertraging, maar een noodzakelijke voorwaarde voor vertrouwen in het bestuur.
In de komende periode zullen daadwerkelijk keuzes worden gemaakt. Juist dan blijft de betrokkenheid van bewoners van zeer grote waarde. Niet alleen door formele stappen, maar ook door zichtbaar te blijven, vragen te blijven stellen en aanwezig te zijn op momenten waarop besluiten worden voorbereid en genomen. De inzet van velen heeft dit traject tot nu toe gedragen; die betrokkenheid blijft onmisbaar om te zorgen dat zorgen, kennis en ervaringen uit de omgeving ook in de volgende fase worden meegewogen.
De politieke en lobby-inzet, de medische onderbouwing en het juridische werk zijn van grote waarde, maar zonder úw steun en betrokkenheid kunnen we geen vuist maken. Het zijn geen losse onderdelen, maar stukjes van dezelfde puzzel die we alleen samen kunnen leggen. Daarom danken wij u uit de grond van ons hart voor alle brieven, aanwezigheid en inzet die u tot nu toe heeft laten zien — en die betrokkenheid hebben we ook in het komende jaar hard nodig.
De komende periode kent belangrijke momenten: gemeenten staan voor verkiezingen, de provincie zal daadwerkelijk besluiten nemen en in 2027 volgen de provinciale verkiezingen. Wij zullen u tijdig blijven ondersteunen met voorbeeldbrieven en heldere informatie. Daarnaast zullen wij inzichtelijk maken welke partijen op gemeentelijk en provinciaal niveau keuzes maken die onze polders willen volzetten met windturbines, zodat u dit kunt meewegen in uw eigen afweging. Kiezen is daarmee nog nooit zo direct verbonden geweest met de toekomst van onze leefomgeving.
Auteur: Annelies Osinga